Welke bloedwaarden horen bij vermoeidheid? Compleet overzicht

Je slaapt genoeg. Je agenda is misschien druk, maar niet drukker dan een jaar geleden. Toch kost opstaan meer moeite. Je concentratie zakt halverwege de middag weg en je hebt steeds vaker koffie nodig om scherp te blijven. Dan ontstaat vanzelf de vraag: waar komt die vermoeidheid vandaan?

Bloedonderzoek kan een deel van het antwoord geven. Als je wilt weten welke bloedwaarden bij vermoeidheid horen, zijn ferritine, hemoglobine, TSH, vrij T4 en vitamine B12 logische waarden om te kennen. Afhankelijk van je situatie kunnen ook vitamine D en andere bepalingen relevant zijn.

Het interessante zit alleen zelden in één getal. Je wilt begrijpen wat de waarden meten, hoe ze met elkaar samenhangen en of een afwijking daadwerkelijk bij jouw klachten kan passen.

De bloedwaarden die relevant kunnen zijn voor je energie

Er bestaat geen bloedwaarde die rechtstreeks meet hoeveel energie jij om 15.00 uur hebt. Bloedonderzoek kan wel factoren zichtbaar maken die samen kunnen gaan met vermoeidheid.

Dit zijn een aantal belangrijke markers:

De keuze voor bloedonderzoek hangt af van je klachten. Meer markers laten prikken is dus niet automatisch beter. Een gerichte set waarden met een goede interpretatie geeft meer informatie dan een lange lijst uitslagen zonder context.

Ferritine en ijzer

Ferritine verdient aandacht wanneer je onderzoek doet naar bloedwaarden en vermoeidheid. IJzer is nodig voor de vorming van hemoglobine. Hemoglobine zit in rode bloedcellen en speelt een rol bij het transport van zuurstof door je lichaam. Ferritine wordt gebruikt als marker voor de hoeveelheid opgeslagen ijzer.

Dat onderscheid is relevant. Je Hb en ferritine vertellen namelijk verschillende dingen. Hb geeft informatie die onder andere wordt gebruikt bij het vaststellen van bloedarmoede. Ferritine geeft informatie over je ijzervoorraad.

Volgens de NHG-richtlijnen ondersteunt bij anemie een ferritinewaarde lager dan 15 µg/l de diagnose ijzergebreksanemie. Bij waarden tussen 15 en 100 µg/l kan verdere interpretatie nodig zijn. Ferritine kan bijvoorbeeld stijgen bij ontstekingsprocessen, waardoor de uitslag lastiger te beoordelen wordt. Bron: NHG-Richtlijnen, Laboratoriumdiagnostiek

Een uitslag als 'ferritine 32' vertelt je daarom op zichzelf weinig. Je wilt weten waarom de waarde is bepaald, hoe je andere bloedwaarden eruitzien en welke klachten je ervaart.

Zelf ijzer gaan slikken omdat je moe bent, slaat die diagnostische stap over. Laat bij aanhoudende vermoeidheid beoordelen of bloedonderzoek nodig is en bespreek afwijkende waarden met een arts.

Schildklier: TSH, T3 en T4

Je schildklier maakt hormonen die betrokken zijn bij je stofwisseling. Daarom komt de schildklier vaak ter sprake bij onverklaarde vermoeidheid. TSH staat voor thyroid stimulating hormone. Het hormoon wordt aangemaakt vanuit je hersenen en geeft je schildklier als het ware een signaal om schildklierhormoon te produceren. Bij een te langzaam werkende schildklier kan het patroon bestaan uit een verhoogd TSH in combinatie met een verlaagd vrij T4.

Vermoeidheid kan daarbij voorkomen. Andere mogelijke signalen zijn het snel koud hebben, gewichtstoename, verstopping en een droge huid of droog haar. Bron: Thuisarts, Mijn schildklier werkt te langzaam

Een verhoogd TSH betekent echter niet automatisch dat je schildklier te langzaam werkt.

Je kunt bijvoorbeeld een verhoogd TSH hebben terwijl vrij T4 normaal is. Thuisarts beschrijft dit als subklinische hypothyreoïdie. TSH kan bovendien schommelen en later weer binnen de normale waarden vallen. Bron: Thuisarts, Ik heb een te hoog TSH en geen schildklier-probleem

Daar zie je direct waarom samenhang belangrijk is. TSH vertelt iets over de aansturing. Vrij T4 vertelt iets over het beschikbare schildklierhormoon. T3 bestaat ook als schildklierhormoon, maar meer meten is niet automatisch informatiever. Welke schildklierwaarden zinvol zijn, hangt af van de medische vraag en eerdere uitslagen.

Vitamine B12

Vitamine B12 speelt onder andere een rol bij de aanmaak van rode bloedcellen en het functioneren van het zenuwstelsel. Een tekort kan leiden tot een vorm van bloedarmoede. Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals moeheid, duizeligheid en hartkloppingen. Ook neurologische klachten zoals tintelingen, problemen met coördinatie en spierzwakte kunnen voorkomen. Bron: Voedingscentrum, Vitamine B12

B12 is daardoor een relevante waarde om te bespreken wanneer vermoeidheid samengaat met klachten die daarbij kunnen passen. De oorzaak van een lage B12-status is vervolgens minstens zo interessant als de uitslag zelf. Voeding kan een rol spelen, maar ook de opname van vitamine B12 kan relevant zijn. Een losse lage waarde is dus het begin van de vraag, niet automatisch het antwoord.

Vitamine D

Vitamine D wordt vaak in één adem genoemd met vermoeidheid. Daar is nuance nodig. Vitamine D heeft een duidelijke functie voor onder andere botten en spieren. Bij een tekort kunnen lichamelijke gevolgen ontstaan. Dat betekent niet dat iedere ondernemer die om 16.00 uur instort automatisch een vitamine D-probleem heeft.

Onderzoek naar vitamine D en vermoeidheid geeft wel aanwijzingen dat een aantoonbaar tekort relevant kan zijn. In een dubbelblinde gerandomiseerde studie werden 120 mensen onderzocht die vermoeidheid ervaarden en een 25-hydroxyvitamine D-waarde onder 20 µg/l hadden. De groep die vitamine D kreeg, rapporteerde een sterkere verbetering van vermoeidheid dan de placebogroep. Bron: Nowak et al., Medicine, 2016

Daarmee is vitamine D geen universele verklaring voor vermoeidheid. De relevante vraag is of er bij jou aanleiding bestaat om de waarde te bepalen en wat de uitslag vervolgens betekent binnen het grotere plaatje.

Cortisol en je stresssysteem

Cortisol is interessanter en tegelijkertijd lastiger te interpreteren. Het hormoon maakt onderdeel uit van de HPA-as, het systeem waarmee onder andere je stressrespons wordt gereguleerd. Cortisol volgt bovendien een dagritme. De waarde is daardoor afhankelijk van het moment waarop je meet.

Dat maakt uitspraken als 'je cortisol is te hoog, daarom ben je moe' al snel te simpel. Een systematische review naar cortisol en vermoeidheid vond bijvoorbeeld dat totale cortisolproductie maar zelden samenhing met vermoeidheid. Bepaalde patronen, waaronder de cortisol awakening response, leken relevanter. De onderzoeksresultaten waren niet uniform. Bron: Powell et al., Psychoneuroendocrinology, 2013

Ook het populaire idee van 'bijnieruitputting' vraagt voorzichtigheid. Een systematische review van 58 studies vond geen onderbouwing voor 'adrenal fatigue' als erkende medische aandoening en beschreef veel tegenstrijdige onderzoeksresultaten. Bron: Cadegiani & Kater, BMC Endocrine Disorders, 2016

Cortisol kan dus relevante informatie geven wanneer er een specifieke reden is om het stresshormoonsysteem te onderzoeken. Het is geen losse score voor hoeveel stress jij hebt.

Waarom losse bloedwaarden je weinig vertellen

Hier gaat het vaak mis. Je krijgt een rapport met twintig getallen. Achter vrijwel alles staat een groen vinkje of 'binnen referentie'. Conclusie: alles goed. Toch voel jij je nog steeds moe. Dat betekent niet automatisch dat het laboratorium iets gemist heeft. Het betekent ook niet dat iedere waarde binnen het referentiegebied voor jou 'suboptimaal' is.

Een referentiegebied is een hulpmiddel bij de interpretatie van een laboratoriumuitslag. De betekenis van een uitslag hangt daarnaast af van je klachten, de reden van het onderzoek, andere bloedwaarden, je voorgeschiedenis en soms het moment waarop gemeten is.

Neem ferritine als voorbeeld. Een ferritinewaarde krijgt meer betekenis wanneer je ook weet hoe je Hb eruitziet en of er aanwijzingen zijn voor een ontstekingsproces. Hetzelfde gebeurt bij je schildklier. Een losse TSH-waarde vertelt minder dan TSH bekeken naast vrij T4 en je klachten.

Bij B12 wil je weten waarom er überhaupt een mogelijke lage status bestaat. En bij cortisol kan zelfs het tijdstip van de meting onderdeel zijn van de interpretatie. Daarom kijkt Spectrum naar samenhang. Het doel is niet zoveel mogelijk afwijkende waarden vinden. Het doel is begrijpen welke meetbare factoren relevant kunnen zijn voor jouw prestaties en welke vervolgstap logisch is.

Bloedonderzoek bij moeheid begint met de juiste vraag

Je kunt tientallen waarden laten bepalen. Dat maakt het onderzoek niet automatisch beter. Begin daarom bij je patroon. Word je moe wakker of ontstaat de vermoeidheid later op de dag? Heb je het snel koud? Is je gewicht veranderd? Ben je sneller buiten adem? Ervaar je tintelingen? Hoe ziet je voeding eruit? Hoe lang bestaan de klachten? Hoe slaap je werkelijk?

Daaruit volgt welke waarden interessant zijn om verder te onderzoeken. Als je vooral wilt begrijpen waarom je ondanks voldoende slaap weinig energie hebt, lees dan ook het artikel over altijd moe ondanks genoeg slaap.

Bij langdurige of onverklaarde vermoeidheid is je huisarts een logische plek om te bespreken of medisch bloedonderzoek nodig is. Spectrum kijkt vervolgens breder naar prestaties vanuit vier dimensies: energie, focus, stress en structuur. Metingen krijgen pas waarde wanneer je weet wat je ermee probeert te verklaren.

Zo laat je het meten

Blijf je moe en krijg je met meer slaap, rust of aanpassingen in je planning weinig grip op het probleem? Dan heeft verder gokken weinig waarde. Breng eerst in kaart waar het grootste knelpunt zit. Vanuit daar kun je bepalen welke vorm van meten of verder onderzoek relevant is.

Met de gratis Ondernemers Scan krijg je een eerste beeld van hoe je scoort op energie, focus, stress en structuur. Bij aanhoudende, ernstige of onverklaarde vermoeidheid bespreek je je klachten met je huisarts. De Ondernemers Scan vervangt geen medisch onderzoek. Meer informatie over het bredere patroon achter altijd moe zijn vind je op onze centrale pagina over energie en vermoeidheid.

Veelgestelde vragen

Welke bloedwaarden laat je testen bij vermoeidheid?

Welke waarden relevant zijn, hangt af van je klachten en situatie. Hb en ferritine kunnen informatie geven over bloedarmoede en ijzerstatus. TSH en vrij T4 worden gebruikt om de werking van de schildklier te beoordelen. Vitamine B12 kan relevant zijn bij een mogelijk tekort. Andere bepalingen worden op basis van je klachten en medische vraag gekozen.

Wat betekent een te lage ferritine?

Ferritine wordt gebruikt als marker voor de ijzervoorraad in je lichaam. Een lage ferritinewaarde kan wijzen op een ijzertekort. De waarde moet samen met andere bloedwaarden en je situatie worden beoordeeld. Bij anemie ondersteunt een ferritine lager dan 15 µg/l volgens de NHG-richtlijn de diagnose ijzergebreksanemie. Bron: NHG-Richtlijnen, Laboratoriumdiagnostiek

Kun je bloed laten prikken zonder huisarts?

Er zijn commerciële aanbieders waarbij je zelf bloedonderzoek kunt aanvragen. De belangrijkste vraag is vervolgens wie bepaalt welke waarden relevant zijn en wie de resultaten verantwoord interpreteert. Bij aanhoudende of onverklaarde vermoeidheid is het verstandig om ook met je huisarts te overleggen.

Kun je normale bloedwaarden hebben en toch moe zijn?

Ja. Vermoeidheid kent veel mogelijke oorzaken en niet iedere oorzaak is met een standaard bloedonderzoek zichtbaar. Een uitslag binnen het referentiegebied betekent bovendien alleen dat die specifieke bepaling geen duidelijke afwijking laat zien binnen de gebruikte referenties. Het verklaart niet automatisch waarom je vermoeidheid ervaart.